De klanten van de VMW zijn doorgaans heel tevreden over de kwaliteit van hun leidingwater. Wanneer er klachten binnenkomen, dan gaan die meestal over hard water. Die hardheid zorgt namelijk voor kalkafzetting op kranen, boilers, koffiezetapparaten,... Om hiervoor een oplossing te bieden, startte de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening (VMW) met de bouw van vier industriële onthardingsinstallaties, één in elke provincie van het VMW-verzorgingsgebied. De onthardingsinstallatie in Kooigem (West-Vlaanderen) betekent voor de VMW een tweede installatie op basis van korrelreactoren, na de indienstname van de eerste installatie in Heers (Limburg) in juni 2007. Ze zal begin 2012 volledig operationeel zijn.
De installatie in Kooigem is een belangrijk waterproductiecentrum in het zuiden van West-Vlaanderen. Ze zorgt hoofdzakelijk voor de bevoorrading van drinkwater in en rond Kortrijk, samen met de oppervlaktewaterwinning in De Gavers. In Kooigem staat de grootste onthardingsinstallatie op basis van korrelreactoren in België (maximaal behandelingsdebiet van 1.500 m³/u). Het ontwerp van deze onthardingsinstallatie gebeurde volledig door het studiebureau van de VMW. De totale investeringskost bedraagt 3,9 miljoen euro.
Het waterproductiecentrum van Kooigem
Het waterproductiecentrum van Kooigem behandelt grondwater afkomstig van een aantal diepe putten in Spiere-Helkijn. Het water wordt onttrokken uit de grondlagen van de Vlaamse Carboonkalklaag en is, naast ijzerhoudend (0,86 mg/l), ook vrij hard (een totale hardheid van 43 Franse graden). Hard water is gezond drinkwater, maar het zorgt wel voor comfortproblemen. Vooral wanneer het water verwarmd wordt, kan er kalkafzetting optreden. Warmwatertoestellen (koffiezet, waterkoker, boiler,...), kranen en douchekoppen krijgen het daardoor vaak hard te verduren.
De hardheid van water wordt bepaald door 2 parameters, met name calcium (Ca) en magnesium (Mg), waarvan enkel calcium zich effectief afzet na opwarming. Hardheid wordt onder meer uitgedrukt in Franse graden. Om in te schatten waar onthardingsinstallaties noodzakelijk zijn, werkt de VMW niet met Franse graden maar met de parameter PACCk, wat staat voor ‘Praktisch Afzetbaar CalciumCarbonaat na Kookproef'. Dit is een maat voor de kalk die zich daadwerkelijk bij de klanten zal afzetten op de huishoudelijke toestellen. Het ruwe water in Kooigem heeft een PACCk-gehalte van 22°F, wat vrij hoog is.
Ontharding als voorgeschakelde stap
De oorspronkelijke behandeling in Kooigem is een vrij klassieke behandeling voor grondwater. De nieuwe onthardingsinstallatie is gebouwd vóór de bestaande behandeling, zodat er onthard wordt op ruw, onbelucht water. Door deze werkwijze wordt een extra filtratiestap uitgespaard. De ontharding gebeurt in 3 korrelreactoren. Het water wordt er van beneden naar boven gepompt door een zand- en pelletbed. Door het toevoegen van kalkmelk onderaan de reactor wordt het water minder zuur en uiteindelijk ook kalkafzettend. Het calciumcarbonaat (of kalk) in het water zet zich af op de zandkorrels, die zo verder aangroeien tot pellets (kalkkorrel met een kleine zandkern). De korrelreactoren verwijderen selectief enkel het calcium. Het is niet nodig om eveneens het magnesium te verwijderen, omdat magnesium niet afzet bij het opwarmen.
Zodra de pelletkorrels zijn aangegroeid tot een diameter van 1 millimeter, worden ze afgetapt uit de reactor en opgeslagen in een aparte pelletbunker met een inhoud van 60 m³. De totale jaarproductie van pellets wordt geraamd op 2.300 ton. Wekelijks worden deze pellets afgevoerd en verwerkt.
Eigen kalkmelkinstallatie
Wat vrij uniek is in Kooigem, is dat de kalkmelk niet kant-en-klaar wordt aangeleverd, maar ter plaatse wordt aangemaakt in een eigen kalkmelkinstallatie. Het kalkmelkverbruik ligt immers zo hoog dat de aanmaak ter plaatse financieel interessanter is dan veelvuldige kalkmelktransporten. Dagelijks produceert deze installatie ongeveer 40 m³ kalk.
Om het water na ontharding terug in evenwicht te brengen (en te vermijden dat de ontharding zich verderzet), wordt zwavelzuur gedoseerd. De cascadebeluchting uit de bestaande behandeling blijft behouden. De open filters krijgen een bijkomende functie. Zij zorgen voor de verdere ontijzering (80 % van het ijzer is al afgezet in de pellets in de korrelreactoren) en staan in voor de verwijdering van het metaal mangaan. Daarnaast werden de filters ook omgebouwd, zodat ze gebruikt kunnen worden als ‘carry-over-filters'. Dergelijke filters vangen de resterende kalkdeeltjes op.
Start van een ambitieus project
Met de installatie in Kooigem, die begin 2012 volledig operationeel zal zijn, zet de VMW een nieuwe stap in het onthardingsverhaal. De impact van de ontharding is op dit moment beperkt tot ongeveer 3.500 gezinnen uit de (deel)gemeenten Kooigem (Kortrijk), Sint-Denijs (Zwevegem), Spiere-Helkijn, Bossuit (Avelgem) en een deel van Moen (van Kooigem tot Heestert). Dit is te wijten aan de menging van het onthard water van Kooigem met het van nature weinig kalkafzettend water van het waterproductiecentrum De Gavers in Harelbeke. Momenteel lopen er onderhandelingen met zusterbedrijf SWDE om het water dat zij aan de VMW levert dieper te ontharden. Dit in combinatie met de bouw van een bijkomende onthardingsinstallatie in Waarmaarde moet er voor zorgen dat elke klant uit het leveringsgebied tegen eind 2018 onthard water krijgt.
De VMW blijft ook in de toekomst verder investeren in zachter water. Op termijn zal 45% van het water dat de VMW levert, onthard worden. Hiervoor zijn een 20-tal bijkomende installaties nodig in gebieden waar het leidingwater momenteel nog vrij hard is. In 2012 en 2013 worden de eerste onthardingsinstallaties in Vlaams-Brabant (in Haasrode) en in Oost-Vlaanderen (in Zele) in dienst genomen.
Open Bedrijvendag
Op zondag 2 oktober van 10u tot 17u zet de VMW de deuren van de onthardingsinstallatie in Kooigem open voor het grote publiek. Bezoekers kunnen er zelf ontdekken hoe de VMW het drinkwater onthardt en wat de voordelen van zacht water zijn.
Interessant om weten:
- Enkele cijfers:
• De totale hardheid voor ontharding bedraagt 43 °F, waarvan 30 °F calciumhardheid en 13 °F magnesiumhardheid.
• De totale hardheid na ontharding bedraagt 24 °F, waarvan 11 °F calciumhardheid en 13 °F magnesiumhardheid.
• Kalkafzettend vermogen voor ontharding: 22 °F.
• Kalkafzettend vermogen na ontharding: 9 °F. - De voordelen van onthard water:
• Groter gebruiksgemak: kranen en gootstenen zijn makkelijker te reinigen, de boiler en het koffiezetapparaat moeten minder vaak ontkalkt worden,...
• Besparing: apparaten gaan langer mee, er moet minder zeep en wasmiddel gebruikt worden.
• Goed voor het milieu: minder wasproducten, schoonmaakmiddelen en zoutlozingen van particuliere ontharders komen in het milieu terecht, de afvalberg wordt kleiner doordat apparaten langer meegaan. - De onthardingsinstallatie is volledig binnen de VMW ontworpen:
• ontwerp waterbehandeling: ir. Karin Stemgée
• ontwerp gebouw: architect Ortwin Deroo
• ontwerp elektromechanica: ir. Steven Vandroogenbroeck
• indienstname waterbehandeling: ir. Ben Cools