4000 gezinnen in de regio Heers-Gingelom kunnen sinds ruim een jaar genieten van zalig zacht drinkwater. De eerste installatie voor centrale deelontharding van de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening (VMW) zorgt ervoor dat de oorspronkelijke waterhardheid van 47 Franse graden wordt teruggebracht tot ongeveer 15 Franse graden. Maar ervaren de klanten dat zachte water effectief als een verbetering? En hebben zij hun gedrag ondertussen aangepast? Een onafhankelijk marktonderzoek legt op alle vlakken positieve resultaten voor.
De onthardingsinstallatie in een notendop
De eerste onthardingsinstallatie van de Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening werd in juni 2007 in gebruik genomen in Heers. Ze maakt gebruik van een milieuvriendelijke technologie op basis van een korrelreactor. Het harde water wordt onderaan de reactor binnengebracht. In de reactor zitten zandkorrels die door de opwaartse snelheid van het water tot wervelen worden gebracht. Door onderaan de reactor natronloog toe te voegen aan het water, neemt de zuurtegraad (pH) toe en wordt het water kalkafzettend.
De kalk zet zich door kristallisatie af op de zandkorrels. Die groeien aan en zakken naar de bodem van de reactor. Wanneer ze de grootte hebben van een luciferkop worden ze verwijderd en wordt er vers zand aan de reactor toegevoegd. De aangegroeide korrels zijn in feite geen afvalproduct, maar een grondstof: ze kunnen voor talrijke toepassingen worden gebruikt. In Heers gaan ze in eerste instantie naar de landbouw.
Goed voor mens en milieu
Het zachte water heeft heel wat voordelen. Hoe zachter het water, hoe minder waspoeder u hoeft te gebruiken. Het wasgoed is ook minder hard en grauw. Doordat er minder kalkafzetting optreedt, kunnen kranen en gootstenen gemakkelijker worden gereinigd en hoeven de boiler en het koffiezetapparaat minder vaak te worden ontkalkt.
Ook het milieu vaart er wel bij. In het afvalwater komen minder wasproducten, schoonmaakmiddelen en zoutlozingen van particuliere ontharders terecht. De afvalberg wordt kleiner doordat apparaten langer meegaan.
Marktonderzoek toont aan dat de ontharding aanslaat
De Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening liet in het voorjaar van 2008 een marktonderzoek uitvoeren door het onafhankelijk onderzoeksbureau M.A.S. uit Leuven. Dit marktonderzoek is het vervolg op een eerdere nulmeting die in maart 2005 werd uitgevoerd voor de opstart van het onthardingsproject. Toen ging de VMW na hoe de burger stond ten opzichte van hard en zacht water en hoe hij omging met kalkafzetting.
Het nieuwe onderzoek toont aan dat de VMW-klanten in de regio Heers de hardheid van hun water veel positiever beoordelen: 87% vindt het kraantjeswater op dit ogenblik voldoende zacht. In 2005 vond nog 69% zijn kraantjeswater (zeer) hard, nu is dat nog slechts 7%.
Ook op het vlak van kalkafzetting is er een merkelijke verbetering, zowel in warm als in koud water. Bij de eigenaars van een koffiezetapparaat is er maar 19% meer die zich stoort aan kalkafzetting, tegenover 52% in 2005. Voor warmwaterkokers is dit percentage gedaald van 56 naar 18%. Een logisch gevolg daarvan is dat warmwatertoestellen ook minder frequent worden ontkalkt. 71% van de respondenten met een koffiezet verklaart dat toestel niet of minder dan 1 keer per jaar te ontkalken. In 2005 was dit slechts 24%. Ook de kalkafzetting in koud water (WC, gootsteen, bad- en douchewanden...) is meer dan gehalveerd en wordt duidelijk als minder hinderlijk ervaren. Het gebruik van antikalkmiddelen is van gemiddeld 5 liter teruggedrongen tot 3 liter. Het aantal personen dat een antikalkmiddel gebruikt voor de wasmachine is teruggevallen op één derde.
Wie al een particuliere ontharder had, houdt die meestal in dienst. Momenteel heeft nog 36% een ontkalker in gebruik. Zowat de helft van hen heeft actie ondernomen zodra er zachter water uit de kraan kwam. Het merendeel heeft de ontkalker anders (laten) afstellen. Het zoutverbruik is met ongeveer een derde verminderd.
Zowel tijdens de bouw van de onthardingsinstallatie als kort voor de opstart werden alle betrokken klanten via uiteenlopende kanalen geïnformeerd: via huis-aan-huisfolders, brieven, artikels in het gemeentelijk infoblad... Er werden bovendien een officiële indienststelling en een opendeurdag georganiseerd. Deze communicatie-inspanningen hebben ervoor gezorgd dat 89% van de respondenten verklaarde op de hoogte te zijn van de levering van zachter water en dus ook zijn gedrag daaraan kon aanpassen.
Toekomstige onthardingsplannen
Deze resultaten van het marktonderzoek bevestigen dat er een groot draagvlak bestaat voor centrale deelontharding en dat de levering van zachter water zeer positief wordt onthaald. De Vlaamse Maatschappij voor Watervoorziening voert in eerste instantie één proefproject uit per provincie binnen haar verzorgingsgebied.
De tweede onthardingsinstallatie van de VMW staat momenteel in de steigers in Kooigem (Kortrijk) en wordt begin 2009 in dienst genomen. Een derde installatie in Vlaams-Brabant (Haasrode) wordt binnenkort aanbesteed en zal begin 2011 operationeel zijn. Voor Oost-Vlaanderen wordt een onthardingsinstallatie gepland in Zele. Het concept van deze installatie wordt binnenkort vastgelegd, de opstart wordt gepland voor 2010.
Daarnaast worden momenteel scenario's onderzocht om op termijn ook zachter water te leveren in andere regio's van Limburg. Zowat 70% van het water dat de VMW in Limburg verdeelt is zacht: in het noorden is het water van nature zacht, in de regio Heers krijgen de klanten onthard water. In een groot deel van Zuid-Limburg wordt momenteel nog hard water verdeeld. Om ook die gemeenten van zachter water te voorzien, zijn minstens nog 3 bijkomende onthardingsinstallaties noodzakelijk: in de regio's Bilzen, Kortessem en Sint-Truiden. Tegen eind dit jaar zullen op dit vlak een aantal strategische keuzes worden gemaakt.